RejestracjaZaloguj się
WróćA A A

Wymagania wobec nauczycieli są coraz wyższe, dzieci i młodzież szkolna jest też coraz bardziej "niezależna" - potrafi mieć własne zdanie i oczekiwania wobec szkoły. 

Dyrekcja oczekuje jednego  - wysokich not z coraz większej ilości testów. Z drugiej strony nie zmniejszają się oczekiwania rodziców, by zapewnić dziecku odpowiedni komfort zdobywania wiedzy, a wymagania dostosować do indywidualnych możliwości każdego.

W tym kontekście asertywność nabiera nowego wymiaru. Spróbujmy zastanowić się jakie zachowania i postawy powinien reprezentować nauczyciel, by sprostać takim oczekiwaniom, a jednocześnie, by nie zatracić siebie.

Postawy nieasertywne czyli jakich zachowań unikać?

Asertywność do takie zachowania nauczyciela, które pozwalają sprostać wymaganiom otoczenia, przy równoczesnym dbaniu o własne potrzeby i komfort pracy. O jakich zachowaniach mowa? Dla najlepszego zrozumienia czym jest asertywność najlepiej przyjrzeć się zachowaniom, które asertywnymi nie są. Są to zachowania uległe, agresywne i manipulacyjne. Uległa postawa to stawianie siebie w roli osoby, która koncentruje się przede wszystkim na tym, by zaspokoić potrzeby otoczenia: dzieci, rodziców, dyrekcji czy sprostać wymaganiom proceduralnym.

 Osoba taka często przeprasza, bierze na siebie liczne zobowiązania, pozwala na przekraczanie granic , mówiąc potocznie „inni wchodzą jej na głowę”. Nawet jeśli sygnały otoczenia są najczęściej pozytywne, nauczyciel o takiej postawie ponosi ogromne koszty: bierze na siebie ciężar odpowiedzialności, co skutkuje narastającym poczuciem przytłoczenia, obniżonym poczuciem własnej wartości, a w rezultacie może wiązać się ze złością wyrażaną nie wprost (np. unikaniem kontaktów, wycofywaniem się z kolejnych działań).

 Postawę taką można opisać w skrócie: „Ja nie zasługuję na szacunek i komfort pracy, inni są lepsi, bardziej wartościowi ode mnie”. Inna postawa, która również nie należy do asertywnych to postawa agresywna. Agresja taka może być wyrażana w formie podniesionego głosu, umniejszania („Do niczego się nie nadajesz”), krzywdzącego oceniania („Jesteś leniwy”, „Jesteście najgorszą klasą”). Taka postawa to stawianie siebie i swoich potrzeb wyżej od innych.

Jeśli skutkuje początkowo mniejszych kosztem psychicznym („walczę o swoje potrzeby”) to rezultaty postawy konfliktowej w dłuższej perspektywie są łatwe do przewidzenia. O ile postawa agresywna jest jasna do zaobserwowania i stosunkowo rzadko występująca, ostatnia postawa nieasertywna jest trudniejsza w zdefiniowaniu.

 Mowa o postawie manipulacyjnej. Jej trudność wiąże się z zakamuflowaną formą, ponieważ wyraża się w postaci aluzji, ironii („Niektórzy z was i tak nic nie osiągną”, „Ciekawe co dziś wymyślisz na swoje usprawiedliwienie cwaniaczku?”) oraz takich form zachowań, które na pierwszy rzut oka nie są łatwe w rozpoznaniu. Postawa taka to nieumiejętność wyrażania i dbania o swoje potrzeby, a równocześnie ranienie i zaniedbywanie potrzeb innych. W takiej sytuacji najtrudniej o zmiany (na postawę asertywną), ponieważ osoba taka odbiera niekorzystnie zarówno siebie, jak i otoczenie.

Asertywny nauczyciel – czy to w ogóle możliwe?

Najkorzystniejszą dla wszystkich postawą jest więc asertywność, którą najlepiej określa zdanie: jestem wartościowy, należy mi się szacunek innych, ale inni też są ważni, trzeba uwzględniać ich potrzeby”. Jednak pomimo ewidentnych korzyści, jest to postawa, która wymaga od nas pewnych umiejętności i wysiłku. Największą trudnością tej postawy jest fakt, iż zakłada ona nieustanny rozwój i zmiany. A to z kolei wiąże się z umiejętnością przyjmowania informacji zwrotnych o sobie, akceptacji różnych niedociągnięć czy wad.

Bardzo trudno jest zareagować na czyjąś krytykę bez uruchomiania w sobie sprzeciwu wobec tej krytyki, zwłaszcza jeśli jest ona adekwatna. Ale jeszcze trudniej zareagować na krytykę, która jest w naszym odczuciu nieadekwatna, krzywdząca. Wtedy idealnym rozwiązaniem jest właśnie asertywne zachowanie – zamiana raniącej oceny w opinię. Oto przykład. Wobec oceny: „Jest pan kiepskim nauczycielem” model asertywny proponuje następujące reakcje: „Nie zgadzam się z tą opinią (lub: mam inne zdanie na swój temat, inaczej o sobie myślę)”.

 W sytuacji, w której sami musimy przekazać komuś informację zwrotną (nie do końca miłą), asertywność również bardzo pomaga. Proponuje tzw. „komunikat JA”. To nic innego jak otwarte wyrażanie siebie i swoich uczuć, a także mówienie o konkretnym zachowaniu (bez ocen typu: leniwy, głupi, spóźnialski) i konsekwencji tego zachowania, jak również wprowadzanie konkretnych propozycji zmiany czy rozwiązania sytuacji (a tym samym mówienie o swoich potrzebach), np.: „Przeszkadza mi (lub inne uczucia np.: irytuje, złości), że rozmawiacie na lekcji (konkretne zachowanie), ponieważ wtedy nie mogę się skupić (konsekwencje zachowania), dlatego chciałbym, byście przestali rozmawiać (propozycja zmiany)”.

Oczywiście, modeli zachowań jest o wiele więcej, tylko od nas zależy z których i w jakiej sytuacji skorzystać. Na samym początku warto jednak zastanowić się nad tym, czy taka postawa jest nam bliska, w jakim stopniu już taką postawę reprezentujemy. Warto zastanowić się nad następującymi aspektami zachowań czy postaw, które wiążą się z asertywnością:

Praktyka czyni mistrza

Po czym najszybciej rozpoznać, że dane zachowanie jest asertywne? Pomagają w tym dwa pytania, których odpowiedź twierdząca potwierdza to, czy jest to zachowanie asertywne, czy też nie: Czy mówiąc to/robiąc to pozytywnie wpływam na drugą osobę? (osoba ta chce mieć ze mną kontakt teraz i w przyszłości).

Czy mówiąc to/robiąc to sam dobrze się z tym czuję, nie ponoszę obciążających mnie (czasowych, emocjonalnych) kosztów? Nawet jeśli odpowiedzi nie zawsze będą „na tak”, warto próbować i starać się przynamniej do tego dążyć. Efekty takich prób mogą okazać się zaskakujące: zyskamy szacunek, czas, komfort pracy.

Polecamy kurs: Asertywność

e-szkolenia

kursy internetowe

promocja